۲۷ فروردین ۱۳۹۴
اخبار تعطیلی نمایشگاه‌های استانی کتاب خوب است یا بد؟

تعطیلی نمایشگاه‌های استانی کتاب خوب است یا بد؟

به گزارش «خبرگزاری کتاب متن» به نقل از «تسنیم»: رهبر معظم انقلاب در بازدید از ششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران مطرح فرمودند که نمایشگاه کتاب تهران به استانهای کشور نیز برده شود‌، در پی این فرمایش ایشان اولین نمایشگاه کتاب استانی در سال 1372 برگزار شد. 

ترویج و گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی، بالا بردن میزان سطح آگاهی و دانش جامعه، به ویژه مناطق دور دست کشور، توسعه فرهنگی استانها از طریق عرضه مستقیم کتاب، موج آفرینی فرهنگی و ایجاد فضای پرشور و نشاط فرهنگی در کشور طی مدت برگزاری و تشویق مردم، مسئولان و سازمان­ها و نهادها به مشارکت در فعالیت­های کتاب خوانی، تقویت کتابخانه‌ها و مجتمع­‌های فرهنگی، فراهم آوردن زمینه لازم جهت بروز خلاقیت­ها و استعدادهای بالقوه در مناطق مختلف کشور، تعامل فرهنگی و ارتباط مستقیم ناشران با مردم، خارج ساختن فعالیت­‌های علمی، فرهنگی از حالت متمرکز و توزیع این گونه فعالیت­‌ها در استان­‌های کشور به عنوان اهداف برگزاری نمایشگاه‌های استانی در نظر گرفته شده و تاکنون بالع بر 270 نمایشگاه استانی در سراسر کشور برگزار شده است.

موسسه نمایشگاه‌های فرهنگی در ابتدای سال گذشته آیین‌نامه حضور ناشران در این نمایشگاه را بازبینی کرد و در مجموع 20 نمایشگاه استانی را در سراسر کشور برگزار کرد،‌ نمایشگاه‌هایی که موافقان و مخالفان بسیاری دارد. موافقانی که برگزاری آن را موجب دسترسی مخاطبان شهرستانی به تازه‌های نشر و جبران برخی از نواقص سیستم توزیع معیوب در ایران می‌دانند و مخالفانی که برگزاری آن را تهدیدی برای اقتصاد نشر در شهرستان‌ها و کتابفروشی‌های استانی می‌دانند.

موافقت و مخالفت با برگزاری نمایشگاه‌های کتاب استانی قصه امروز و دیروز نیست،‌ دامنه اینگونه بحث‌ها به همان سال‌های نخست برگزاری نمایشگاه‌های استانی کتاب باز می‌گردد و به نظر می‌‌رسد که هم دلایل موافقان و هم دلایل مخالفان منطقی است. چرا که از سو به واقع نمایشگاه‌های کتاب استانی شوری در استان‌های محل برگزاری و استان‌های همجوار ایجاد می‌کنند و دسترسی به تازه‌های نشر را برای مخاطبان استانی فراهم می‌کند‌، به ویژه اگر در استان‌های محروم‌تر و دورتر از تهران برگزار شود. تجربه 20 ساله گذشته نیز نشان داده هم ناشران و هم مخاطبان از این نمایشگاه‌ها استقبال قابل توجهی داشته‌اند‌. فروش متوسط بیش از یک میلیاردی در هر نمایشگاه نیز این استقبال را تأیید می‌کند. هم‌چنین یارانه‌های درنظر گرفته شده برای هر نمایشگاه که معمولا رقمی بین 200 تا  800 میلیون تومان است،‌ کمک قابل توجهی به خرید کتاب از سوی مخاطبان بوده است.

ضربه به کتابفروشی‌های استانی مهمترین آسیب نمایشگاه‌های استانی
اما نمایشگاه‌های کتاب استانی که ضرورت برگزاری آن امروز به عنوان یک اصل برای همه ناشران و اهالی فرهنگ و ادب پذیرفته شده است، معایبی نیز دارد که شاید بتوان مهمترین آن را ضربه به کتابفروشی‌های استانی دانست. چرا که معمولاً مخاطبان غیر تهرانی برای خرید کتاب‌های مورد نیاز خود ترجیح می‌دهند تا برگزاری نمایشگاه‌های استانی صبر کرده تا از تخفیف ویژه این نمایشگاه‌ها بهره‌مند شوند و این در درازمدت به اقتصاد کتابفروشی‌ها لطمه وارد می‌کند. عدم برگزاری نمایشگاه‌های استانی کتاب برای رفع این معضل در حکم پاک کردن صورت مسئله است‌، چرا که بسیاری از شهرها و حتی استان‌های کشور حتی یک کتابفروشی ندارند.

حضور کتابفروشان استانی به جای ناشران تهرانی در نمایشگاه‌ها
برخی از کارشناسان چاره کار را در وارد کردن کتابفروشان به نمایشگاه‌های استانی می‌دانند،‌ به عبارت دیگر به جای ناشران تهرانی نمایندگی‌های شهرستان و کتابفروشان در نمایشگاه استان مربوط به خود شرکت کنند،‌ اقدامی که هم‌اکنون نیز بسیاری از ناشران تمایل به انجام آن دارند تا حضور مستقیم.

صرف بودجه در سیستم توزیع
برخی دیگر از مخالفان برگزاری نیز معتقد هستند که بودجه‌های برگزاری نمایشگاه‌های استانی به جای هزنیه در برنامه‌های کوتاه مدت بهتر است در زمینه بهبهود و راه‌اندازی سیستم منظم و مدون توزیع هزینه شود. تا از این طریق مشکل دسترسی مخاطبان شهرستانی به کتاب‌های تازه نیز حل شود. اقدامی که به نظر می‌رسد،‌ انجام آن  در وضعیت فعلی امکان‌پذیر نباشد.

برای ارزیابی دقیق‌تر مزایا و معایب نمایشگاه‌های کتاب استانی گزارش‌های آماری تا اندازه‌ای کمک رسان خواهند بود. برخی از این آمارها به شرح ذیل است:

دویست و پنجاه و نهمین نمایشگاه کتاب استانی ـ بجنورد 20 تا 26 خرداد 93
• مبلغ فروش با بن کتاب: 280 میلیون
• مبلغ فروش نقدی: 30 میلیون ( تخمینی )
• مبلق کل فروش: 310 میلیون تومان
• تعداد بازدید کننده: 80 هزار نفر
• تعداد عنوان کتاب: 20 هزار
• تعداد برنامه جنبی: 17

دویست و شصتمین نمایشگاه کتاب استانی ـ همدان  2 تا 8 شهریور 93
• تعداد غرفه: 190
• تعداد ناشر: 183
• تعداد عنوان کتاب: 18500
• تعداد بازدید کننده: 175 هزارنفر
• مبلغ بن اختصاصی: 250 میلیون تومان

دویست و شصت و یکمین نمایشگاه کتاب استانی ـ  زنجان 6 تا 12 شهریور 93
• تعداد غرفه: 290
• تعداد ناشر: 375
• تعداد عنوان کتاب: 28600
 • مبلغ بن اختصاصی: 350 میلیون تومان

دویست و شصت وهفتمین نمایشگاه کتاب استانی ـ کرمان 24 تا 30 مهر 93
• تعداد کل غرفه: 300
• تعداد غرفه تهران و سایراستانها: 270
• تعداد غرفه استان: 30
• تعداد عناوین : 48244
• تعداد ناشران مستقل: 275
• تعداد ناشران استان: 19
• تعداد ناشران فروش متمرکز: 55
• تعداد ناشران نمایندگی: 214
• تعداد کل ناشران: 563
• تعداد بازدید کننده: 310 هزارنفر
• میزان بن اختصاصی کتاب: 600 میلیون تومان

آمار بازدید‌ها‌، آمار فروش و حضور ناشران نشان می‌دهد که نمایشگاه‌های استانی کتاب اکنون به یک ظرفیتی تبدیل شده که حذف آن به یکباره نه تنها منطقی نیست،‌ بلکه با مخالفت ناشران مواجه شده و صدمات جبران‌ناپذیری به بدنه نشر وارد می‌کند.

توکل صدیقی:  از زمانی که بحث تخفیف 20 درصدی در نمایشگاه کتاب استانی مطرح شد، بسیاری از تشکل‌ها مخالف این اقدام شدند
محمدرضا توکل صدیقی مدیر انتشارات صابرین معتقد است،‌ مهمترین ضرری که این نمایشگاه‌ها برای صنعت نشر کشور به دنبال دارد‌، متوجه کتابفروشی‌ها باشد‌، کتاب در این نمایشگاه‌ها معمولا‌ً با تخفیف‌هایی عرضه می‌شود‌، تخفیف‌ 20 درصدی بن کتاب در کنار تخفیف 20 درصدی پشت جلد کتاب که ناشر موظف به رعایت آن است،‌ تخفیف 40 درصدی را شامل می‌شود که موجب شده تا مخاطب کتاب در استان‌ها تمایلی به خرید کتاب از کتابفروشی نداشته و معمولاً‌ صبر کنند تا نمایشگاه کتاب برگزار شده و اقدام به تهیه کتاب کنند.این مهم موجب شد تا از زمانی که بحث تخفیف 20 درصدی در نمایشگاه کتاب استانی مطرح شد، بسیاری از تشکل‌ها مخالف این اقدام باشند.

وی ادامه می‌دهد:‌ کاهش آسیب‌ها به شکل‌های مختلفی می‌تواند باشد‌، یک راه می‌تواند این باشد که ما در شهرهای بزرگی که اتحادیه‌های صنفی وجود دارد‌، برگزاری نمایشگاه‌ را به اتحادیه صنفی آن استان یا شهر واگذار کنیم، برای نمونه در استان‌های قم، مشهد یا اصفهان خود کتابفروشان بیایند کتاب‌ها را عرضه کنند، تا هم از مزایای نمایشگاه که حضور مردم و جذب مخاطب به سمت کتاب است استفاده کنند،‌ هم کتاب‌های خود را فروخته و به لحاظ اقتصادی نیز درآمدزایی داشته باشند. اگر نمایشگاه‌های کتاب استانی اینگونه ساماندهی شود، خوب است اما اگر مستقل از صنف بخواهیم عمل کنیم‌، در کار کتابفروش تاثیر منفی بر جای خواهد گذاشت.

چرا نمایشگاه را تعطیل کنیم؟ جهت‌دهی آن را تنظیم کنیم
توکل صدیقی تصریح می‌کند:‌ اینکه اکنون بگوییم نمایشگاه‌های کتاب استانی به کل تعطیل شود،‌ نمی‌توان گفت ایده درستی است،‌ این فعالیتی که سال‌ها در تقویم فرهنگی ما وجود داشته است را چرا تعطیل کنیم؟ بهتر است جهت آن را تصحیح کنیم. مگر اینکه طرح بهتری وجود داشته باشد که کارشناسی‌شده تر باشد.

فیروزان:‌ نمایشگاه‌های استانی اگر به توسعه کتاب و کتابخوانی در آن استان منجر شود،‌ مثمرثمر خواهد بود
مهدی فیروزان مدیرعامل موسسه شهر کتاب نیز می‌گوید:‌ باید بررسی شود که آیا برگزای نمایشگاه‌های استانی کتاب به توسعه کتاب و کتابخوانی در آن استان منجر شده است یا خیر. اگر این اقدام انجام شده باشد‌، برگزاری نمایشگاه‌های استانی کتاب اقدامی معقول و موجه است.

رهبانی: نمایشگاه استانی کتاب به سازوکارِ طبیعیِ فروشِ کتاب آسیب می‌زند
مجید رهبانی سردبیر ماهنامه «جهان کتاب» نیز در این‌باره با تاکید بر نبود پژوهشی جامع در مورد تاثیرات اقتصادی و اجتماعی این نمایشگاه‌ها می‌گوید: یکی از نقاط منفی نمایشگاه‌های استانی، به ظاهر آسیبی است که به سازوکارِ طبیعیِ فروشِ کتاب می‌زند. کتابفروشی‌های مراکز استان و شهرستان‌ها اغلب از این نمایشگاه‌ها گله‌مندند. چون باعث اُفتِ شدید فروشِ آن‌ها (حتی برای چند ماه) می‌شود. اگر چنین ادعایی صحّت داشته باشد، باید دست‌کم در چگونگی برگزاری نمایشگاه‌های استانی بازبینی کرد. چرا که در روال عادی چرخه نشر اخلال ایجاد می‌کنند و به شبکه توزیع و فروش کتاب آسیب می‌رسانند. کتابفروشی در ایران به خودی خود کسب و کار پُرسودی نیست و برای همین کمتر شاهد رشد و توسعه آن هستیم. ممکن است نمایشگاه‌های استانی این وضعیت را تشدید کنند.

در پایان باید گفت،‌ تجربه بازدید و فروش نمایشگاه‌های استانی کتاب تجربه موفقی بوده است،‌ بنابراین برای استفاده از این ظرفیت و تجربه موفق باید جهت مسیر را به درستی مشخص کرد و نواقص و آسیب‌ها را برطرف کرد،‌ وزارت ارشاد و موسسه نمایشگاه‌های فرهنگی سال گذشته نخستین گام در این مسیر را با برداشتن قانون تخفیف اجباری و تنظیم آیین‌نامه حضور برداشته است،‌ باید دید برای سال جاری چه برنامه‌ای دارد؟ آیا دغدغه‌ها و نگرانی‌های ناشران از بابت آسیب‌های برگزاری نمایشگاه‌های استانی برطرف می‌شود؟


مطالب مرتبط


نظر شما چیست؟

برای نمایش عکس از gravatar یا دریافت پاسخ از مدیر. ایمیل شما به صورت عمومی نمایش داده نخواهد شد.

نظرات

نتیجه ای یافت نشد.