۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۴
هنر و ادبیات چمران، قهرمانی که باید از نو شناخت

چمران، قهرمانی که باید از نو شناخت

نگاهی به کتاب «مرد رؤیاها»؛ سیدمهدی شجاعی
*حسام آبنوس

«مرحوم دکتر چمران دست نوشته­ های عجیبی از خودش به جا گذاشته، حوادثی عظیمی رو آفریده، تاثیر تعیین کننده­ای در تاریخ داشته ... ولی اینها مهم ترین کار او نیست؛ مهمترین کار او، آدم­هایی ا­ست که ساخته. و اون آدم­ ها رو نمیشه در اینجا جمع­آوری و آرشیو کرد.»

پاراگراف بالا از بندهای ابتدایی کتاب «مرد رؤیاها» اثر سید مهدی شجاعی است، که به شرح دوره­ای از زندگی شهید دکتر مصطفی چمران می­پردازد. این کتاب به صورت یک فیلمنامه سیزده قسمتی نگارش یافته و همچون دیگر فیلمنامه­های سید مهدی شجاعی توانسته جایگاه خوبی را در میان آثار وی به دست آورد. «بدوک»، «چشم خفاش»، «کمین»، «مسافر کربلا» از جمله فیلمنامه­ های نوشته شده توسط شجاعی است و وجود فیلمنامه­ های دیگر در کارنامه شجاعی و همچنین نام وی بر روی جلد کتاب سبب می ­شود تا بتوان به «مرد رؤیاها» اعتماد کرد.

«مرد رؤیاها» به دوره­ای از زندگی شهید چمران اشاره دارد که کمتر مورد توجه نویسندگان و خوانندگان قرار گرفته است. آمریکا، مصر و لبنان سه دوره از زندگی مبارزاتی دکتر مصطفی چمران است که به قلم شجاعی در برابر دیدگان خواننده به تصویر کشیده شده است. دوره­ هایی که هرکدام دارای ویژگی­هایی بوده که زندگی چمران را متمایز و او را به مرد خدا تبدیل کرده است. گفتنی است که علاوه بر این سه مقطع زمانی به هم پیوسته، نویسنده با استفاده از توانایی­ های قلمش، گریزی به دوران کودکی و نوجوانی چمران زده و سختی­ هایی را که در رسیدن به موفقیت تحمل کرده، به مخاطب نشان می­دهد.

«پیرمردی بدون بالاپوش در گوشه خیابان زیر برف کز کرده. نوجوانی به هنگام عبور، چشمش به پیرمرد می­ افتد و پاهایش سست می­ شود. نوجوان پالتویش را در می­ آورد و به نحوی که دیده نشود، به سمت پیرمرد می ­رود و از پشت آن را به روی دوش پیرمرد می­ اندازد و به سرعت دور می­ شود؛ با یک تا پیراهن. پیرمرد برمی­ گردد، اما روی نوجوان را نمی­ بیند.

چمران: من به اون پالتو احتیاج داشتم، پالتوی دیگه­ای هم نداشتم. اون شب سرمای سختی خوردم و چند روز بستری شدم. ولی خوشحال بودم از اینکه تونستم رضایت خدا رو به دست بیارم.

پروانه(دختری که چمران با او ازدواج می­کند): ولی این شیوه­ای نیست که بشه باهاش یه عمر زندگی کرد.

چمران: این اون شیوه­ایه که من دوست دارم باهاش یه عمر زندگی کنم و این اون چیزیه که برای تو قابل پذیرش نیست.»

همچنین در «مرد رؤیاها»، جوانی چمران که دانشجوی فیزیک پلاسما در آمریکا است، به پرداخته شده؛ دانشجویی که در کنار تحصیل علم دست از ظلم ستیزی برنداشته و مبارزه علیه رژیم  پهلوی را، در کشوری که خود را مهد دموکراسی و حقوق بشر می­داند، در برنامه­ های خود قرار می­دهد. چمران که روحی آسمانی دارد در برابر نابرابری­ و ظلم سکوت نمی­کند و حرف خود را به هر نحوی که بتواند به گوش جان­های خفته می ­رساند. اقدامات مصطفی چمران در برابر ستم و تجاوز رژیم پهلوی، موجب عصبانیت مسئولین ایرانی در آمریکا می­ شود که با توجه به حمایت رسانه­ ای ایالات متحده از شاه ایران و با مد نظر داشتن تطمیع رسانه­ های آمریکایی از سوی ایران، آن­ها اخبار مخالفت ایرانیان در برابر سیاست­ های شاه ایران را پوشش نمی­ دهند و همین اتفاق موجب می­ شود که مصطفی به همراه دوستانش مدل اعتراض را عوض می­ کند. او و دوستانش در یک راهپیمایی 50 کیلومتری از شهر بالتیمور تا مرکز اسلامی شهر واشنگتن، به سیاست­ های شاه ایران و در بند نمودن مخالفین این سیاست­ ها در زندان­ های ساواک اعتراض می­ کنند که با بازخورد رسانه­ ای بسیار گسترده­ای روبرو می­ شود و حتی مردم شهرهای مختلف که این گروه در حال گذر از آن است نیز آنها را مورد تشویق قرار می­ دهند و برایشان موفقیت آرزو می­ کنند.

چمران، بیشتر اوقات خود را در فعالیت­ های سیاسی شرکت می­ کند و این رفتار او مورد توجه اساتید و دوستانش نیز قرار گرفته است و به وی توصیه می­ کنند تا دست از این رفتار بکشد و به زندگی و کارش توجه بیشتری بکند. او با توجه به توانایی علمی بسیار بالا با یک پیشنهاد کاری خوب و پردرآمد روبرو می ­شود، اما تصمیم گرفته  تا به مصر سفر کند و آنجا آموزش نظامی ببیند.

در این کتاب، شجاعی با استفاده از نحوه نگارش فیلمنامه، روایتی تصویری را در ذهن مخاطب خلق می­ کند و مخاطب را در خلق تصاویر ذهنی یاری می ­رساند. ادبیات «مرد رؤیاها» که بسیار دلنشین و گیرا است، حکایت از  توانمندی نویسنده در خلق موقعیت­های داستانی دارد و خواننده را به یاد آثار قبلی این نویسنده چون «کمی دیرتر» و یا «کشتی پهلو گرفته» می­ اندازد. همچنین استفاده از تکه­ های زبانی مختص شخصیت ها، به داستان واقعیت بیشتری بخشیده و این حس را در خواننده به وجود می­ آورد که با یک چمران واقعی روبرو است. توجه به جزئیات و استفاده از حالات و لحظاتی که می ­تواند در قرابت خواننده با متن تاثیر داشته باشد از دیگر نکات کلیدی و برجسته این کتاب است که مخاطب را با حال و هوای عرفانی چمران بیشتر آشنا می­ کند.

چمران پس از سفر به مصر و با کمک­ های جمال عبدالناصر، دوره­ های نظامی به ویژه جنگ ­های نامنظم را درپادگانی در مصر می­ گذراند. سپس به دلایل سیاسی که در کتاب به آن اشاره شده است، مصر را به مقصد آلمان ترک می­ کند و از آنجا بعد از آشنایی با امام موسی صدر راهی لبنان می­ شود. چمران در لبنان، با کمک سید موسی صدر به تاسیس جنبش «امل» (مخفف عبارت افواج مقاومت لبنان) مبادرت می­ کند و نوجوانان و جوانان لبنانی به خصوص شیعیان را با آموزش ­های مختلف برای مبارزه در برابر نیروهای رژیم صهیونیستی آماده می ­کند.

شجاعی در این کتاب به هنرمندی که خاص قلم وی است، توانسته تصویری از چمران را به رخ مخاطب بکشاند که بسیار گیرا و جلب توجه کننده است. شجاعی با اشاره به مبارزه مسلحانه علیه رژیم پهلوی و مخالفت چمران با این روش به علت اینکه امام خمینی (ره) با این سیاق مخالف است، نشان از پیروی وی از رهبر انقلاب در جریان مبارزات دارد. او چمرانِ شیعه، پیرو ولی فقیه، مبارز، مطیع دستورات الهی، راضی به قَدَر الهی و در یک کلام چمران میانه­ رو را نشان داده و تمام جوانب او را برای مخاطب روایت کرده است. چمرانی که تاب دیدن گریه و اشک کودکان شیعه را ندارد، خود را مقصر می­داند و در پیشگاه الهی ناله می­کند.

متن این کتاب دارای جذابیت­ های بسیاری است که مخاطبان با سلیقه­ های گوناگون را جذب خواهد کرد. شرح زندگی و ازدواج اول چمران با پروانه، عارف بودن و مناجات­ های شبانه­ اش، مبارزات وی، همکاری با امام موسی صدر و همچنین روایت بخش­ هایی از زندگی چمران از دوران کودکی و نوجوانی یک روایت منسجم و زیبا را خلق کرده که مخاطب با آن ارتباط برقرار می­ کند.

کتاب «مرد رؤیاها» دریچه­ ای تازه از شخصیت شهید دکتر مصطفی چمران، این مبارز انقلابی، پیش روی خواننده باز می­ کند که از سوی انتشارات کتاب نیستان در 525 صفحه و با قیمت 25000 تومان روانه بازار نشر شده است.


مطالب مرتبط


نظر شما چیست؟

برای نمایش عکس از gravatar یا دریافت پاسخ از مدیر. ایمیل شما به صورت عمومی نمایش داده نخواهد شد.

نظرات

نتیجه ای یافت نشد.