۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۴
هنر و ادبیات ادبیات ظرفی برای بیان مفاهیم دینی

ادبیات ظرفی برای بیان مفاهیم دینی

نگاهی به رمان «لبخند مسیح» اثر سارا عرفانی
*حسام آبنوس

ادبیات متعهد و رمان دینی از مقوله­ هایی است که بسیار پر مناقشه است به خصوص که از ابتدای انقلاب اسلامی به این طرف و با موجی از دین­ مداری که توسط این انقلاب ایجاد شد در عرصه­ های گوناگون هنری از جمله ادبیات نیز بحث بر وجود و اصالت هنر دینی بالا گرفت و موافقان و مخالفانی پیدا کرد هرچند باید یادآور شد که این مبحث فقط در ایران مطرح نیست بلکه در میان اندیشمندان و نظریه­ پردازان عرصه هنر و ادبیات مورد بحث و گفت­ وگو بوده است.

رمان «لبخند مسیح»، اثر سارا عرفانی از نویسنده­ های توانا و صاحب قلم جامعه ادبی است که در این چند خط در نظر است معرفی کوتاهی بر آن داشته باشیم. این رمان داستان دختری به نام «نگار» است که زبان خارجی بسیار خوبی دارد و در یک آموزشگاه زبان تدریس می­ کند، به همین خاطر مجلات خارجی را مطالعه می­ کند. از قضا در یکی از مجلات به متنی جالب بر می‌خورد. از متن خوشش می­ آید. آدرس ایمیل نویسنده آن متن را که «نیکلاس» نام داشته است پیدا می­ کند و از طریق ایمیل با نویسنده ارتباط بر قرار می­ کند. چون نگار در آموزشگاه از روی کتاب به زبان آموزان درس نمی ­دهد و بیشتر از کتاب با بچه­ ها کار می­ کند با خانواده شاگردانش مشکل پیدا کرده است و به همین خاطر با مسئول آموزشگاه که از قضا به نگار علاقه دارد درگیری پیدا می ­کند ...

داستان در ابتدا با یک قصه عامه ­پسند که جوانان و نوجوانان مخاطب این نوع داستان­ ها هستند آغاز می­ شود، اما آرام آرام وارد داستان اصلی می­ شود. داستانی که مضمون و پیام نویسنده در آن قرار دارد و شاید بتوان گفت که عامل نگارش این رمان نیز همین پیام و محتوای «لبخند مسیح» است. مضمون این داستان حول محور مباحث توحیدی می­چرخد که نویسنده در نظر دارد آن را از طریق هنر خود که همان نویسندگی است به خواننده منتقل کند. عرفانی در این رمان با طرح سوالات مختلف از سوی نیکلاس، نگار (نماد جوان ایرانی است که نماینده تفکر شیعه دوازده امامی در جهان نیز هست) را به چالشی برای یافتن پاسخ سوالات وی فرامی­ خواند.
سوالاتی که شاید تا قبل از این که از سوی نیکلاس پرسیده شود، اغلب بر این باور باشیم که آن­ها را می­ دانیم و نسبت به آنها بی تفاوت نیستیم. اما هنگامی که نگار (به عنوان جوان شیعه) با این سوالات روبرو می­ شود پی به بی اطلاعی نسبت به باورها و اندیشه­ های دینی خود می­ برد. این رمان با توجه به اینکه موضوعی دشوار و سخت را برای روایت انتخاب کرده اما به رغم این موضوع توانسته موفق شود و متنی صریح و روان را برای مخاطب روایت کند. ساده وران بودن این داستان با وجود پرسش ­هایی بنیادین و پایه­ ای از باورها و عقاید یک فرد مسلمان، خدشه ­دار نشده است. پرسش ­هایی که خواننده را نیز به فکر فرو می­ برد تا خود را در محک این پرسش­ ها قرار دهد تا بداند در چه نقطه­ ای از باورهای دینی ایستاده است.

پاسخ به سوال­ های نیکلاس در حقیقت پاسخ به پرسش ­های جوان امروز است، در عصری که مکاتب و عرفان­ های جدید او را از همه سو احاطه کرده است این کتاب می ­تواند تلنگری برای بازگشت به خویشتن و یافتن واقعیت و هدف خلقت باشد. در بخشی از این رمان آمده است: «بعضی آدما وقتی اسم دین رو می ­شنوند، فقط یاد یک سری دستورات خشک ­می­ افتند که باعث اتلاف وقتشان می­شه. احساس می­ کنن دین، دست و پاشون رو می ­بنده و اونا رو از زندگی عادی منع می ­کنه... در حالی که دین به قلب ما آرامش می­ ده. آرامشی که همه دنبالش هستن اما برای رسیدن به اون، راه رو اشتباه می ­رن.»

رمان و داستان­ های دینی دارای ویژگی­ هایی هستند: زبان رمان دینی، زبان اشارت است و بر خلاف گفته بالزاک، رمان­نویس فرانسوی، که معتقد است، تنها شرح و جزئیات می­ تواند به آثاری که رمان خوانده می­ شود، ارزش لازم را بدهد. حکایت­ گر و رمان­ نویس دینی، به دلیل حفظ حرمت انسان، از نفوذ در عمق و زوایای پنهانی زندگی شخصیّت­های رمانش می­ پرهیزد و می­ خواهد اسرار را نگاه دارد. نویسنده این اثر نیز همین طور عمل کرده و سعی داشته تا جزئیات را مگر به ضرورت و مگر به اندازه­ ای که بتواند چرخ داستان را بچرخاند برای خواننده بر ملا نکند تا نشان دهد که حرمت شخصیت­ های داستان (هر چند ساختگی و غیر واقعی) را نیز نگاه داشته است.

یکی دیگر از ویژگی­ های «لبخند مسیح» روایت زنانه آن است. استفاده از شخصیت یک دختر در کنار نحوه روایت اتفاقات که حاوی احساس و عاطفه است خواننده را نسبت به نویسنده داستان آگاه می­ کند و به وی توجه می ­دهد که با نویسنده زن روبرو هستید. نویسنده­ ای که علاوه بر عقاید دینی که معمولا با حس و معنا رابطه دارد، زنانگی را نیز چاشنی روایت کرده تا بتواند تاثیر بیشتری بر مخاطب بگذارد. البته از دیگر نشانه­ های زنانه بودن این اثر می ­توان به کمرنگ بودن شخصیت­ های مرد اشاره کرد که چندان پرداختی برای آنها صورت نگرفته و هویتی ندارند و به نظر می­ آید که فقط جنسیت آنها در متن مورد نظر بوده است.

زمان این رمان یک زمان خطی است که خواننده در زمان با شخصیت اول (نگار) همراه می­ شود و اتفاقات را از زاویه دید وی می­بیند و متوجه می­ شود. شیطنت­ های دخترانه در کنار شخصیت مستقل، دختری آرمانی که در ذهن نویسنده است را هویدا می­ کند، دختری که در کنار این دو مورد به خانواده اهمیت می­ دهد و برای ایشان احترام قائل است. نویسنده با نشان دادن تصویری از یک دختر امروزی در یک خانواده ­ای که برای شفای برادر کوچکش از امام رضا (ع)، نذر کرده­ اند به خواننده نشان می­ دهد که نه فقط نگار بلکه همه در دور و اطراف خود باورهای دینی داریم ولی تاکنون نسبت به آنها فکر نکرده ­ایم.

رمان «لبخند مسیح» که در حوزه رمان دینی تقسیم­ بندی می­شود، فتح بابی است در عرصه­ های عقیدتی که خواننده را کمی به فکر فرو ببرد تا باورها و عقاید خود را بازبینی و در ارتباط با آنها اندیشه کند. این کتاب در بستر داستان­ های فرعی و عامه پسند (که در همین روایات فرعی نیز اخلاق و انسان دوستی را به خواننده القا می­ کند) علاوه بر اینکه پیام خود را به مخاطب می­ رساند توانسته با زبانی ساده یک مفهوم دینی را خواندنی و جذاب روایت کند. این کتاب در 117 صفحه توسط انتشارات سوره مهر به قیمت 5500 تومان روانه بازار نشر شده است.


مطالب مرتبط


نظر شما چیست؟

برای نمایش عکس از gravatar یا دریافت پاسخ از مدیر. ایمیل شما به صورت عمومی نمایش داده نخواهد شد.

نظرات

نتیجه ای یافت نشد.